Διδακτική επίσκεψη του μαθητών μας στο Μουσείο Πλινθοκεραμοποίας Τσαλαπάτα

Οι μαθητές της Α΄ τάξης (τμήματα Α1 και Α4), της Β΄ (όλα τα τμήματα, καθώς και της Γ΄(τμήμα Γ1), στις 4 Δεκεμβρίου 2015, επισκέφθηκαν το Μουσείο Πλινθοκεραμοποίας το οποίο στεγάζεται στο παλιό Εργοστάσιο  Πλινθοκεραμοποιίας Νικολάου  & Σπυρίδωνος Τσαλαπάτα, στο Βόλο. Το μουσείο παρουσιάζει την καθημερινή ζωή στο εργοστάσιο, καθώς και όλα τα στάδια της παραγωγής διαφορετικών τύπων τούβλων και κεραμιδιών. Στόχος του είναι να αναδείξει την ιστορική ταυτότητα της πόλης του Βόλου και να συμβάλει στη διάσωση και την προβολή της βιομηχανικής κληρονομιάς της.

Οι μαθητές μας ξεναγήθηκαν σε όλους τους χώρους του Μουσείου μαθαίνοντας την ιστορία του εργοστασίου από την αρχή. Σημαντική ήταν η συμβολή των υπευθύνων του Μουσείου που έδωσαν όλες τις απαραίτητες πληροφορίες για να κατανοήσουν τα παιδιά τον τρόπο λειτουργίας του εργοστασίου, τα στάδια παραγωγής, τη σημασία των πρώτων υλών και υλικών, την καθημερινότητα των εργατών. Επίσης είχαν την ευκαιρία να δουν κινούμενες και σταθερές μακέτες, που εξηγούσαν πώς φτιάχνονταν τα τούβλα και τα κεραμίδια. Ακόμη τους δόθηκε  η δυνατότητα να μπουν  σε ένα εντυπωσιακό φούρνο 24ωρης καύσης για το ψήσιμο των τούβλων και των κεραμιδιών. Τέλος  μέσα από ένα πλούσιο εποπτικό υλικό ζωντάνεψε μπροστά στα μάτια τους όλη η διαδικασία παραγωγής πλίνθων και κεράμων.

 Τα οφέλη που αποκόμισαν πολλά. Γνώρισαν από κοντά την ιστορία και την πολιτιστική παράδοση και κληρονομιά του τόπου τους προσεγγίζοντας τη γνώση βιωματικά, με επιτόπια παρατήρηση και έρευνα. Επιπλέον συνειδητοποίησαν  τη σημασία της επίσκεψης σε ένα μουσείο, που δεν αντιπροσωπεύει  μονάχα το παρελθόν ενός τόπου, αλλά και το παρόν και το μέλλον του. Ακόμη η ενεργή συμμετοχή τους και το ενδιαφέρον τους να ανακαλύψουν μόνοι τους τη γνώση ήταν εντυπωσιακή.

Tέλος, στα πλαίσια του διδακτικού χαρακτήρα της επίσκεψης, στον άψογα διαμορφωμένο και προσεγμένο αύλειο χώρο του Μουσείου, οι μαθητές απάντησαν σε φύλλα εργασίας που τους δόθηκαν.

Οι συνοδοί εκπαιδευτικοί

Καρέτσος Αχιλλέας

Παπαργύρη Σοφία

Λιάκος Ιωάννης

Νικολαίδου Παρασκευή

Σαμαρά Ευθυμία

Σταθάκη Φωτεινή

 

 

ΜΟΥΣΕΙΟ ΠΛΙΝΘΟΚΕΡΑΜΟΠΟΙΙΑΣ Ν. & Σ. ΤΣΑΛΑΠΑΤΑ

 

Το εργοστάσιο πλινθοκεραμοποιίας ιδρύθηκε το 1926. Κατασκεύαζε διάφορους τύπους κεραμικών όπως τούβλα, κεραμίδια και δούλευαν 250 άνθρωποι με ετήσια παραγωγή 9.000.000τεμ/έτος.

Τα εκθέματα του μουσείου έκτασης 5.000m2, είναι βαγονέτα, τριβεία, πρέσες, κάμινος Hoffmann.

Η μεταφορά της πρώτης ύλης, της αργίλου, αργιλόχωμα, γίνονταν με το τρένο, με βαγονέτα από το Διμήνι μέχρι το εργοστάσιο. Το αργιλόχωμα αποτελείται κατά κύριο λόγω από πυρίτιο Si, το οποίο χρησιμοποιείται από τον άνθρωπο από την αρχαιότητα.

Ας γνωρίσουμε κάποια από τα εργαλεία , εκθέματα.

Χωμάτινες λεκάνες: Τηγάνια όπου η άργιλος η οποία ήταν ανακατεμένη με νερό καθόταν κάτω – κάτω ως ίζημα. Το νερό έμενε επάνω και με την βοήθεια του ήλιου εξατμίζονταν σιγά σιγά αφήνοντας την άργιλο καθαρή.

Σπαστήρας: Έσπαγε τους μεγάλους βόλους χώματος.

Τριβεία: Έτριβαν το χώμα για να γίνει ψιλό.

Κόσκινα: Κοσκίνιζαν, μέθοδος διαχωρισμού, το χώμα για να φύγουν πέτρες, φύλλα, ξυλάκια, κ.ά.

Ξύλινη λεκάνη: Στη ψιλή ξύλινη λεκάνη συγκεντρώνονται το καθαρό χώμα το οποίο με τη βοήθεια της μεταφορικής ταινίας πήγαινε στο πατάρι του μύλου.

Ο πηλός μεταφερόταν στις μηχανές πρέσες τούβλων και κεραμιδιών και έπειτα στα ξηραντήρια όπου εξατμίζονταν το νερό με τη βοήθεια του ήλιου. Αφού στέγνωναν μεταφέρονταν στη κάμινο Hoffmann. Το λεβητοστάσιο είχε τρεις μηχανές που έδιναν ενέργεια στο εργοστάσιο και λειτουργούσαν με καρβουνόσκονη.

Κάμινος  Hoffmann Κατασκευάστηκε το 1924. Αποτελείται από κλειστό κυκλικό ή ελλειψοειδή θάλαμο καύσης, σε σχήμα στοάς χωρισμένη σε διαμερίσματα. Στον θάλαμο καύσης το μέτωπο της φωτιάς κινείται προς μία κατεύθυνση και ψήνει τα τούβλα ή τα κεραμίδια που βρίσκονται τοποθετημένα στο αντίστοιχο διαμέρισμα.

Τα άψητα, νωπά προϊόντα προθερμαίνονται όσο πλησιάζει κοντά τους η φωτιά, ενώ τα ήδη ψημένα κρυώνουν σταδιακά, όσο η φωτιά απομακρύνεται από αυτά.

Η θερμότητα αξιοποιείται με τον καλύτερο τρόπο και η λειτουργία είναι διαρκής, αφού στο σημείο  που βρίσκεται μακριά από τη φωτιά και έχει κρυώσει οι εργάτες μπορούν να πάρουν τα ψημένα προϊόντα και να τοποθετήσουν νέα. Ειδικά μεταλλικά καπάκια στο πατάρι συνέδεαν τις οπές τροφοδοσίας των αντίστοιχων διαμερισμάτων με κεντρικό αγωγό, ο οποίος με ανεμιστήρα διοχέτευε τον θερμό αέρα στα ξηραντήρια του εργοστασίου ώστε να επιταχύνεται το στέγνωμα των προϊόντων. Ο κύκλος όπτησης, δηλαδή ο χρόνος ψησίματος για κάθε νέα παρτίδα διαρκεί 5-12 ημέρες .Η κάμινος για να προστατεύεται από τις καιρικές συνθήκες και να περιοριστούν οι θερμικές απώλειες περιβλήθηκε σύντομα από εξωτερικό κτήριο που της έδωσε τη χαρακτηριστική όψη, η οποία σώζεται μέχρι σήμερα.

Χαρακτηριστικές φάσεις λειτουργίας.

Τοποθέτηση νωπών προϊόντων: Γίνονταν από τεχνίτη με ειδικές γνώσεις, ο οποίος έπρεπε να φροντίσει για το σταθερό στήσιμο των προϊόντων την κυκλοφορία των καυσαερίων ανάμεσά τους κατά την καύση, καθώς και την επαρκή τροφοδοσία με καρβουνόσκονη από τις οπές του φούρνου.

Σφράγιση των εισόδων: Όταν τελείωνε η τοποθέτηση οι είσοδοι χτίζονταν πρόχειρα με τούβλα, σοβατίζονταν έτσι ώστε να μειωθούν οι θερμικές απώλειες. Μετά την ολοκλήρωση του κύκλου ψησίματος ανοίγονταν οι είσοδοι και απομακρύνονταν τα ψημένα προϊόντα.

Τροφοδοσία φωτιάς: Τροφοδοτούσαν την φωτιά με καρβουνόσκονη σε τακτά χρονικά διαστήματα. Συγχρόνως έλεγχαν τη θερμοκρασία παρατηρώντας το χρώμα της φωτιάς και ρυθμίζοντας την απαγωγή καυσαερίων.

 

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

1. Από τα παρακάτω υλικά, τα οποία χρησιμοποιούσε ο άνθρωπος από τα προϊστορικά χρόνια μέχρι σήμερα ποιο είναι το κοινό χημικό στοιχείο που συναντάμε; ((Κυκλώστε το χημικό στοιχείο)

Υλικά                                                                                        Χημικά στοιχεία

πυρόλιθοι                                                                                    Σίδηρος Fe

οψιδιανός                                                                                    Χαλκός Cu

περλίτης                                                                                       Πυρίτιο Si

πυριτική άμμος                                                                             Ψευδάργυρος Zn

αργιλόχωμα, άργιλος                                                                   κασσίτερος Sn

οπτικές ίνες

τσιπάκια

σιλικόνες

2. Λύστε τον γρίφο (ουσιαστικό με 13 γράμματα)

Είμαι μαύρη και σκληρή και όταν τρίβομαι ψιλή. Ζω κάτω από τη γη. Πρόσεχε να μην ανάψω γιατί  τότε θα σε κάψω.

                                                                   (                           )

 

3. Κάντε σωστά την αντιστοίχηση:

 

1. Κόσκινα

Α. Εκεί ζυμωνόταν το αργιλόχωμα μαζί με νερό για να γίνει πηλός.

2. Ξηραντήρια

Β. Το εργοστάσιο είχε 3 μηχανές που δούλευαν με καρβουνόσκονη και έδιναν ενέργεια.

3. Λεβητοστάσιο

Γ. Ο φούρνος όπου ψήνονταν τα τούβλα και τα κεραμίδια.

4. Κάμινος Hoffmann

Δ. Μηχανές που άλλες έβγαζαν τούβλα και άλλες κεραμίδια.

5. Λεκάνες - Τηγάνια

Ε. Στο χώρο αυτό στέγνωναν τα τούβλα και τα κεραμίδια πριν ψηθούν.

6. Πρέσες

Ζ. Εκεί το χώμα καθαρίζονταν από πέτρες, φύλλα και άλλα άχρηστα υλικά.

 

1------       2-------      3----------      4-------------   5------------    6----------

 

  1. Συμπληρώστε τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις:

 

Στην περιοχή των Παλαιών βρίσκεται το εργοστάσιο ..................................... του Ν.& Σ. Τσαλαπάτα. Το εργοστάσιο παρήγαγε ........................... και ............................. Για να γίνουν τα τούβλα και τα κεραμίδια χρειάζεται ............................ και ..................................... Το αργιλόχωμα το έφερναν με τη βοήθεια των βαρονέτων από το .......................... Το καθάριζαν από ....................., ................................... και το πήγαιναν στο πατάρι του μύλου. Μέσα στο μύλο έριχναν την .............................. μαζί με ............................για να γίνει ............................ Έπειτα ο πηλός πήγαινε στις πρέσες όπου γίνονταν .......................και .......................... Τα τούβλα και τα κεραμίδια τα άφηναν επτά έως δέκα μέρες να στεγνώσουν. Μετά τα μετέφεραν για ψήσιμο στην κάμινο ................................ Με την καύση της ........................................παράγονταν θερμότητα λόγω ότι η καύση είναι....................................αντίδραση.