Βιομηχανικά κτίρια

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΣΑΛΑΠΑΤΑ

Την Πέμπτη 13 Δεκεμβρίου 2018 πραγματοποιήθηκε διδακτική επίσκεψη από τους μαθητές της Γ? τάξης του σχολείου μας ,με συνοδούς καθηγητές την κα Χατζηνικολάου Αικ., την κα Σταθάκη Φωτ. και την κα Λουμπάκη Στ. , στο μουσείο Τσαλαπάτα .    

Το θέμα της συγκεκριμένης δράσης ήταν << τα βιομηχανικά κτίρια του Βόλου>> και ο σκοπός της επίσκεψής μας ήταν να γνωρίσουν οι μαθητές κτίρια της πόλης μας , τα οποία αποτελούν μέρος της πολιτιστικής μας κληρονομιάς , καθώς αναδεικνύουν την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη του Βόλου από τα τέλη του 19ου αι. ως και τη δεκαετία του 1970.

Τα βιομηχανικά κτίρια του Βόλου , κτισμένα τα περισσότερα στο κεντρικό τμήμα της πόλης ,   κοντά ή δίπλα στο λιμάνι και τον σιδηρόδρομο , αποτελούν μάρτυρες του τεχνικού πολιτισμού της περιοχής. Από το 1881 , χρονιά προσάρτησης της Θεσσαλίας στο ελληνικό κράτος , ξεκίνησε το βιομηχανικό φαινόμενο στην περιοχή. Οι πρώτοι επιχειρηματίες ήταν πηλιορείτες μετανάστες από την Αίγυπτο και τη Μ.Ασία που επέστρεψαν στην πατρίδα τους επενδύοντας κεφάλαια σε νέες δραστηριότητες . Τομείς ανάπτυξης ήταν η υφαντουργία , η σιδηρουργία , ο κλάδος των τροφίμων και ποτών , η επεξεργασία καπνού ,       η βυρσοδεψία. Χάρη στο πρόγραμμα URBAN της Ε.Ε. ( αναβάθμιση υποβαθμισμένων περιοχών ) από τα 53 αξιοποιήθηκαν τα 36 και επαναχρησιμοποιούνται από τον Δ. Βόλου και το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλίας. Για παράδειγμα τα κτίρια :

  • Παπαρήγας (1889) λειτούργησε ως μεταλλουργείο , ενώ σήμερα ως σχολή Μηχανολόγων
  • Ματσάγγος (1890) λειτούργησε ως καπνοβιομηχανία , ενώ σήμερα αξιοποιείται από το Παν. Θεσσαλίας
  • Παπαγεωργίου ( 1905) λειτούργησε ως υφαντουργία , ενώ σήμερα στεγάζει το     ΟldCity ( πολυκαταστήματα )
  • Μουρτζούκος (1908) πριν ως υφαντουργείο , ενώ τώρα στεγάζει σχολεία και την Δ.Δ.Ε Μαγνησίας
  • Ηλεκτρική εταιρεία (1911) λειτουργούσε ως εταιρία παραγωγής ρεύματος , ενώ τώρα χρησιμοποιείται από τον Δήμο Βόλου ως θεατρική σκηνή και σχολή χορού
  • Λούλης (1914) λειτουργούσε ως αλευροβιομηχανία ,ενώ τώρα ως πολυχώρος αναψυχής
  • Εκμεκτζόγλου (1924) λειτουργούσε ως μεταξουργείο ,ενώ τώρα ως ως κέντρο πολιτισμού και Μουσείο του Δ. Βόλου
  • Παπαστράτος (1926) λειτουργούσε ως καπναποθήκη , ενώ τώρα ως έδρα του Παν. Θεσσαλίας
  • Τσαλαπάτας (1926) λειτουργούσε ως πλινθοκεραμοποιείο , ενώ τώρα ως μουσείο και ως πολυχώρος εκδηλώσεων και άλλα ?

Αντίθετα αρκετά παραμένουν ανεκμετάλλευτα όπως : το κτίριο Μεφσούτ , πρώην εργοστάσιο πλακιδίων στην οδό Πολυμέρη , το εργοστάσιο Οινοπνευματικής στην περιοχή του Καπακλή , η Βαμβακουργία στη Ν .Ιωνία και άλλα.

Οι παραπάνω πληροφορίες δόθηκαν στους μαθητές ως εικόνες και ως πληροφορίες από την κα Κουτσοπούλου Αναστ. , υπεύθυνη του προγράμματος για τα βιομηχανικά κτίρια , στο μουσείο Τσαλαπάτα.

Επίσης πραγματοποιήθηκε ξενάγηση και στους χώρους του μουσείου , όπου δόθηκαν στους μαθητές σημαντικές πληροφορίες για το εργοστάσιο Τσαλαπάτα και τον τρόπο λειτουργίας του στο παρελθόν.

Το Εργοστάσιο Πλινθοκεραμοποιίας ιδρύθηκε το 1926 από τους αδερφούς Τσαλαπάτα.

Η συνολική έκτασή του ανέρχεται σε 22.000 τ.μ. Στο εργοστάσιο αυτό κατασκευάζονταν ποικίλοι τύποι πλίνθων και κεράμων. Απασχολούσε στην ακμή της λειτουργίας του 250 άτομα και η εγκατεστημένη ισχύς του σε μηχανήματα, έφθανε τους 300 ίππους.                   To Εργοστάσιο Πλινθοκεραμοποιίας Ν. & Σ. Τσαλαπάτα τερμάτισε τη λειτουργία του τo 1978. Το 1995, ο Δήμος Βόλου αγόρασε το συγκρότημα, στο πλαίσιο του Προγράμματος URΒΑΝ Στο διάστημα 1998-2001, τα κτίρια του εργοστασίου αποκαταστάθηκαν, με σκοπό τη δημιουργία πολιτιστικού πολυχώρου. Το 2004, το Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς ανέλαβε να δημιουργήσει πρότυπο Μουσείο Πλινθοκεραμοποιίας στους χώρους του κυρίως εργοστασίου (5.000 τ.μ.). Οι εργασίες ολοκληρώθηκαν το 2006. 

Έχει γίνει ανασύνθεση της παραγωγικής διαδικασίας, με τα τριβεία, τις πρέσες, τους κοφτήρες, τις δεξαμενές αργίλου, τα βαγονέτα και την κάμινο Hoffmann ,εντυπωσιακό φούρνο 24ωρης καύσης για το ψήσιμο των τούβλων και των κεραμιδιών, μοναδικό στο είδος του στην Ελλάδα.

Το μουσείο παρουσιάζει το παραδοσιακό επάγγελμα του πλινθοκεραμοποιού και τις τεχνικές εξειδίκευσης και κατεργασίας των πρώτων υλών.

Σήμερα το Μουσείο Πλινθοκεραμοποιίας αποτελεί ισχυρό πολιτιστικό πόλο έλξης, με άξονες την:

  • Ενίσχυση του τοπικού πολιτισμικού αποθέματος
  • Διάσωση και προβολή της βιομηχανικής κληρονομιάς
  • Ανάπτυξη του πολιτιστικού τουρισμού στην ευρύτερη περιοχή της Μαγνησίας

πολιτιστικού πολυχώρου           

Συμπερασματικά με την αξιοποίηση των βιομηχανικών κτιρίων από την πολιτεία αλλάζει ριζικά η εικόνα της εγκατάλειψης της πόλης . Γίνονται σημεία αναφοράς βοηθώντας στην ανάπτυξη της πόλης και στην ανάκτηση χαμένων τμημάτων του αστικού ιστού.